สำหรับคนไทยจำนวนมาก โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคไตเรื้อรัง และโรคหัวใจ มักถูกมองว่าเป็นโรคที่แยกจากกัน ต้องพบแพทย์คนละสาขาและรับการรักษาต่างกันไป แต่ในความเป็นจริง โรคเหล่านี้มีปัจจัยเสี่ยงร่วมกัน และส่งผลกระทบต่อกันอย่างใกล้ชิด โดยผู้ป่วยเบาหวานมีโอกาสเกิดโรคไตเรื้อรังสูงกว่าคนทั่วไปเกือบ 2 เท่า
จากประเด็นนี้เป็นหัวใจสำคัญของการประชุม CRM Policy Forum ณ กรุงเทพมหานคร เมื่อวันที่ 14 สิงหาคม 2569 จัดโดย บริษัท เบอริงเกอร์ อินเกลไฮม์ ร่วมกับ ACCESS Health International เพื่อเปิดตัวรายงาน “Advancing Cardio-renal-metabolic Health in Thailand: Connected Risks, Coordinated Solutions” ที่นำเสนอข้อเสนอเชิงนโยบายในการยกระดับการดูแลโรคเรื้อรังที่เชื่อมโยงกันในประเทศไทย
มองโรคเรื้อรังเป็น “ระบบเดียว”
กลุ่มโรคหัวใจ ไต และเมตาบอลิซึม หรือ Cardio-Renal-Metabolic (CRM) ครอบคลุมโรคหัวใจ โรคไตเรื้อรัง เบาหวานชนิดที่ 2 ความดันโลหิตสูง ภาวะอ้วน ไขมันในเลือดผิดปกติ และไขมันพอกตับ โดยรายงานระบุว่าโรคเหล่านี้กำลังเชื่อมโยงกันจนกลายเป็นภาวะโรคร่วมหลายโรค (multi-morbidity syndemic)
ปัจจุบัน โรคหัวใจและหลอดเลือดเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับหนึ่งของคนไทย คิดเป็นร้อยละ 23 ของการเสียชีวิตทั้งหมด งานวิจัยที่ติดตามประชากรไทยกว่า 87,000 คน นาน 15 ปี พบว่า ผู้ที่มีโรคเรื้อรังหลายโรคร่วมกัน เสี่ยงเสียชีวิตเพิ่มขึ้นถึงร้อยละ 43
ขณะที่โรคไตเรื้อรังพบในคนไทยมากถึง 1 ใน 4 ของประชากร แต่มีผู้ป่วยเพียงร้อยละ 1.9–3.5 เท่านั้นที่รู้ตัว นอกจากนี้ยังพบปัญหาความเหลื่อมล้ำ โดยกรุงเทพฯ มีอายุรแพทย์โรคไต 1 คนต่อประชากรประมาณ 44,000 คน ขณะที่ภาคอีสานมีเพียง 1 คนต่อประชากรเกือบ 600,000 คน
นพ.พงษ์ศักดิ์ นิติการุญ รองอธิบดีกรมการแพทย์ ระบุว่า การคัดกรองโรคตั้งแต่ระยะเริ่มต้นและการยกระดับการเข้าถึงบริการในพื้นที่นอกเขตเมืองใหญ่ คือหัวใจสำคัญของการจัดการโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs)
ค้นหาเร็ว ช่วยชีวิตและประหยัดงบรัฐการตรวจพบโรคตั้งแต่ระยะเริ่มต้นในผู้ป่วยเบาหวานที่มีความเสี่ยงสูง สามารถลดความเสี่ยงของการพัฒนาไปสู่ภาวะไตวายระยะสุดท้ายได้ถึงร้อยละ 32 และการดูแลผู้ป่วยโรคไตแบบบูรณาการโดยทีมสหสาขาวิชาชีพ อาจช่วยประหยัดงบประมาณด้านสุขภาพของภาครัฐได้ราว 205,000 ล้านบาท ภายใน 5 ปี
แนวทางดังกล่าวได้เริ่มดำเนินการผ่านโครงการ Sustainable Development for Generations (SD4G) ของเบอริงเกอร์ อินเกลไฮม์ ที่สนับสนุนการอบรมอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ให้คัดกรองโรคไตเบื้องต้นในชุมชน
ดร.โรฮีนี โอมการ์ ประสาท ผู้อำนวยการประจำภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ACCESS Health International และ นางเอ็บบา ชอลล์ อุปทูตรักษาการ สถานเอกอัครราชทูตเยอรมนีประจำประเทศไทย ร่วมเน้นย้ำถึงความสำคัญของการใช้หลักฐานเชิงประจักษ์และการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ระหว่างประเทศเพื่อรับมือสังคมสูงวัย
5 ข้อเสนอขับเคลื่อนนโยบายยั่งยืน
ผู้เชี่ยวชาญเห็นพ้องต่อ 5 แนวทางสำคัญ ได้แก่
- จัดทำยุทธศาสตร์ระดับชาติด้าน Cardio-Renal-Metabolic (CRM) พร้อมเป้าหมายเชิงปริมาณที่ชัดเจน
- พัฒนายุทธศาสตร์เฉพาะด้านโรคไตเรื้อรัง
- บรรจุโรคมะเร็งตับและภาวะไขมันพอกตับอักเสบ (MASH) ไว้ในนโยบายระดับชาติ
- ขยายการดูแลแบบบูรณาการสู่พื้นที่ชนบท ผ่านเครือข่าย อสม. และระบบการแพทย์ทางไกล (Telemedicine)
- ประยุกต์ใช้เทคโนโลยีย์ดิจิทัล เช่น Smart อสม. App ในการส่งต่อและคัดกรองผู้ป่วย
นายริคาร์เต้ ริเวร่า ผู้จัดการทั่วไป บริษัท เบอริงเกอร์ อินเกลไฮม์ (ไทย) จำกัด กล่าวย้ำว่า ความร่วมมือระหว่างภาครัฐ เอกชน และชุมชน คือกลไกสำคัญในการนำข้อมูลเชิงประจักษ์ไปสู่การปฏิบัติจริง เพื่อการดูแลรักษาที่ยึดผู้ป่วยเป็นศูนย์กลางอย่างยั่งยืน
