หลังจากเหตุการณ์แผ่นดินไหวขนาด 8.2 ที่เมียนมา เมื่อวันที่ 28 มีนาคม 2568 ส่งแรงสั่นสะเทือนถึงกรุงเทพฯ และหลายจังหวัด หลายคนยังคงหวาดผวาและมีอาการผิดปกติทั้งทางร่างกายและจิตใจ แม้แผ่นดินจะหยุดไหวแล้วก็ตาม ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า “สมองเมาแผ่นดินไหว” (Earthquake Drunk) หรือ “แผ่นดินไหวทิพย์” (Earthquake Illusion) ซึ่งเป็นการตอบสนองของร่างกายและจิตใจต่อเหตุการณ์สะเทือนขวัญ
ผู้ที่ประสบกับเหตุการณ์โดยตรง เช่น อยู่ในอาคารสูงที่สั่นไหวอย่างรุนแรง ได้เห็นตึกถล่มหรือต้องวิ่งหนีออกจากอาคารขณะเกิดเหตุ มีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดอาการดังกล่าว โดยจะมีความรู้สึกว่าพื้นดินยังคงสั่นไหว วิงเวียนศีรษะ และวิตกกังวลผิดปกติ แม้จะอยู่ในสถานที่ปลอดภัยแล้วก็ตาม วันนี้จะมาทำความรู้จักกับกลุ่มโรคอาการวิงเวียน “สมองเมาแผ่นดินไหว” และ “แผ่นดินไหวทิพย์”
สมองเมาแผ่นดินไหว (Earthquake Drunk)
สมองเมาแผ่นดินไหว หรือที่เรียกอีกอย่างว่า กลุ่มอาการวิงเวียนหลังแผ่นดินไหว (Post-Earthquake Dizziness Syndrome หรือ PEDS) เป็นอาการที่เกิดขึ้นหลังจากประสบเหตุแผ่นดินไหว ผู้ที่มีอาการนี้จะรู้สึกเหมือนยังคงอยู่ในภาวะที่พื้นดินกำลังเคลื่อนไหว คล้ายกับความรู้สึกโคลงเคลงหลังลงจากเรือ ในญี่ปุ่นเรียกอาการนี้ว่า “จิชิน-โยอิ” ซึ่งแปลตรงตัวว่า “เมาแผ่นดินไหว”
สาเหตุ
- เกิดจากการรบกวนระบบการทรงตัวในหูชั้นใน
- การเคลื่อนไหวที่ไม่คาดคิดจากแผ่นดินไหวทำให้ระบบสมดุลร่างกายสับสน
- สมองพยายามปรับตัวเพื่อให้ความรู้สึกกลับมาเป็นปกติ
อาการที่พบ
- รู้สึกวิงเวียนศีรษะ
- คลื่นไส้
- รู้สึกไม่สบายตัว
- อาการอาจรุนแรงขึ้นในคนที่เมารถง่าย
- ผู้ที่อยู่ในอาคารสูงระหว่างแผ่นดินไหวมีแนวโน้มเกิดอาการรุนแรงกว่า
ระยะเวลาของอาการ
- หลายคนมีอาการเพียงไม่กี่นาทีถึงชั่วโมง
- บางคนอาจมีอาการนานถึงหลายสัปดาห์หรือหลายเดือน
- จากการศึกษาหลังแผ่นดินไหวใหญ่ในญี่ปุ่น พบว่ามากกว่า 42% ของผู้ถูกสำรวจยังคงมีความรู้สึกโคลงเคลงเหมือนภาพลวงตาหลายสัปดาห์หลังเกิดเหตุ
แผ่นดินไหวทิพย์ (Earthquake Illusion)
แผ่นดินไหวทิพย์ หรือ สมองหลอนแผ่นดินไหว เป็นปรากฏการณ์ทางจิตใจที่ทำให้รู้สึกว่ามีแรงสั่นสะเทือนเกิดขึ้น ทั้งที่ในความเป็นจริงไม่มีแผ่นดินไหวเกิดขึ้น
สาเหตุ
- ความตื่นตัวที่สูงขึ้นหลังประสบเหตุแผ่นดินไหว
- ความทรงจำจากเหตุการณ์สะเทือนขวัญ
- สมองพยายามประมวลผลข้อมูลที่ขัดแย้งกัน (ตาเห็นว่าพื้นดินนิ่ง แต่ระบบการทรงตัวบอกว่ากำลังเคลื่อนไหว)
- ฮอร์โมนความเครียด เช่น คอร์ติซอลและอะดรีนาลีนที่เพิ่มขึ้น ทำให้ร่างกายไวต่อความรู้สึกมากขึ้น
อาการทางจิตใจที่เกี่ยวข้อง
- ความวิตกกังวล
- ความกลัว
- อาการแพนิค
- โรคเครียดหลังเหตุสะเทือนใจ (PTSD)
- การย้อนนึกถึงเหตุการณ์
- ความตื่นตัวเกินเหตุ
- การนอนหลับยาก
- กลัวการอยู่ในตึกหรือขึ้นรถไฟฟ้า
กลุ่มเสี่ยง
- ผู้ที่มีโรควิตกกังวล
- ผู้ที่มีประวัติปวดไมเกรน
วิธีบรรเทาอาการ
อาการทางกาย
- มองไปที่จุดไกลๆ เช่น เส้นขอบฟ้า
- นอนพักผ่อนในท่าราบ หายใจลึกๆ ช้าๆ อย่างสม่ำเสมอ
- จิบน้ำช้าๆ
- ทานยาแก้เวียนได้ 2-3 วัน (ควรปรึกษาแพทย์)
- นวดเบาๆ บริเวณขมับ คอ ไหล่ ด้วยปลายนิ้ว
อาการทางจิตใจ
- พูดคุยเกี่ยวกับประสบการณ์กับผู้อื่น
- หลีกเลี่ยงการดูสื่อเกี่ยวกับเหตุการณ์มากเกินไป
- ทำสมาธิ
- ทานยาช่วยนอนได้ (ควรปรึกษาแพทย์)
หากอาการรุนแรงจนเกิดภาวะแพนิคหรือส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน ควรปรึกษาแพทย์โดยเร็ว
