รู้จักอาการ “สมองเมาแผ่นดินไหว – แผ่นดินไหวทิพย์”

หลังจากเหตุการณ์แผ่นดินไหวขนาด 8.2 ที่เมียนมา เมื่อวันที่ 28 มีนาคม 2568 ส่งแรงสั่นสะเทือนถึงกรุงเทพฯ และหลายจังหวัด หลายคนยังคงหวาดผวาและมีอาการผิดปกติทั้งทางร่างกายและจิตใจ แม้แผ่นดินจะหยุดไหวแล้วก็ตาม ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า “สมองเมาแผ่นดินไหว” (Earthquake Drunk) หรือ “แผ่นดินไหวทิพย์” (Earthquake Illusion) ซึ่งเป็นการตอบสนองของร่างกายและจิตใจต่อเหตุการณ์สะเทือนขวัญ

ผู้ที่ประสบกับเหตุการณ์โดยตรง เช่น อยู่ในอาคารสูงที่สั่นไหวอย่างรุนแรง ได้เห็นตึกถล่มหรือต้องวิ่งหนีออกจากอาคารขณะเกิดเหตุ มีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดอาการดังกล่าว โดยจะมีความรู้สึกว่าพื้นดินยังคงสั่นไหว วิงเวียนศีรษะ และวิตกกังวลผิดปกติ แม้จะอยู่ในสถานที่ปลอดภัยแล้วก็ตาม วันนี้จะมาทำความรู้จักกับกลุ่มโรคอาการวิงเวียน “สมองเมาแผ่นดินไหว” และ “แผ่นดินไหวทิพย์”

สมองเมาแผ่นดินไหว (Earthquake Drunk)

สมองเมาแผ่นดินไหว หรือที่เรียกอีกอย่างว่า กลุ่มอาการวิงเวียนหลังแผ่นดินไหว (Post-Earthquake Dizziness Syndrome หรือ PEDS) เป็นอาการที่เกิดขึ้นหลังจากประสบเหตุแผ่นดินไหว ผู้ที่มีอาการนี้จะรู้สึกเหมือนยังคงอยู่ในภาวะที่พื้นดินกำลังเคลื่อนไหว คล้ายกับความรู้สึกโคลงเคลงหลังลงจากเรือ ในญี่ปุ่นเรียกอาการนี้ว่า “จิชิน-โยอิ” ซึ่งแปลตรงตัวว่า “เมาแผ่นดินไหว”

สาเหตุ

• เกิดจากการรบกวนระบบการทรงตัวในหูชั้นใน
• การเคลื่อนไหวที่ไม่คาดคิดจากแผ่นดินไหวทำให้ระบบสมดุลร่างกายสับสน
• สมองพยายามปรับตัวเพื่อให้ความรู้สึกกลับมาเป็นปกติ

อาการที่พบ

• รู้สึกวิงเวียนศีรษะ
• คลื่นไส้
• รู้สึกไม่สบายตัว
• อาการอาจรุนแรงขึ้นในคนที่เมารถง่าย
• ผู้ที่อยู่ในอาคารสูงระหว่างแผ่นดินไหวมีแนวโน้มเกิดอาการรุนแรงกว่า

ระยะเวลาของอาการ

• หลายคนมีอาการเพียงไม่กี่นาทีถึงชั่วโมง
• บางคนอาจมีอาการนานถึงหลายสัปดาห์หรือหลายเดือน
• จากการศึกษาหลังแผ่นดินไหวใหญ่ในญี่ปุ่น พบว่ามากกว่า 42% ของผู้ถูกสำรวจยังคงมีความรู้สึกโคลงเคลงเหมือนภาพลวงตาหลายสัปดาห์หลังเกิดเหตุ

แผ่นดินไหวทิพย์ (Earthquake Illusion)

แผ่นดินไหวทิพย์ หรือ สมองหลอนแผ่นดินไหว เป็นปรากฏการณ์ทางจิตใจที่ทำให้รู้สึกว่ามีแรงสั่นสะเทือนเกิดขึ้น ทั้งที่ในความเป็นจริงไม่มีแผ่นดินไหวเกิดขึ้น

สาเหตุ

• ความตื่นตัวที่สูงขึ้นหลังประสบเหตุแผ่นดินไหว
• ความทรงจำจากเหตุการณ์สะเทือนขวัญ
• สมองพยายามประมวลผลข้อมูลที่ขัดแย้งกัน (ตาเห็นว่าพื้นดินนิ่ง แต่ระบบการทรงตัวบอกว่ากำลังเคลื่อนไหว)
• ฮอร์โมนความเครียด เช่น คอร์ติซอลและอะดรีนาลีนที่เพิ่มขึ้น ทำให้ร่างกายไวต่อความรู้สึกมากขึ้น

อาการทางจิตใจที่เกี่ยวข้อง

• ความวิตกกังวล
• ความกลัว
• อาการแพนิค
• โรคเครียดหลังเหตุสะเทือนใจ (PTSD)
• การย้อนนึกถึงเหตุการณ์
• ความตื่นตัวเกินเหตุ
• การนอนหลับยาก
• กลัวการอยู่ในตึกหรือขึ้นรถไฟฟ้า

กลุ่มเสี่ยง

• ผู้ที่มีโรควิตกกังวล
• ผู้ที่มีประวัติปวดไมเกรน

วิธีบรรเทาอาการ

อาการทางกาย

• มองไปที่จุดไกลๆ เช่น เส้นขอบฟ้า
• นอนพักผ่อนในท่าราบ หายใจลึกๆ ช้าๆ อย่างสม่ำเสมอ
• จิบน้ำช้าๆ
• ทานยาแก้เวียนได้ 2-3 วัน (ควรปรึกษาแพทย์)
• นวดเบาๆ บริเวณขมับ คอ ไหล่ ด้วยปลายนิ้ว

อาการทางจิตใจ

• พูดคุยเกี่ยวกับประสบการณ์กับผู้อื่น
• หลีกเลี่ยงการดูสื่อเกี่ยวกับเหตุการณ์มากเกินไป
• ทำสมาธิ
• ทานยาช่วยนอนได้ (ควรปรึกษาแพทย์)

หากอาการรุนแรงจนเกิดภาวะแพนิคหรือส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน ควรปรึกษาแพทย์โดยเร็ว