หลายคนมักเข้าใจว่า “การผ่าตัดลดน้ำหนัก” เป็นทางลัดสำหรับคนที่อยากมีรูปร่างดี เน้นเรื่องความสวยความงาม ทว่า ในความเป็นจริงนั้น การผ่าตัดรักษาโรคอ้วน หรือ Bariatric Surgery เป็นการรักษาทางการแพทย์สำหรับผู้ป่วยที่มีภาวะอ้วนรุนแรง และมีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคเรื้อรังต่าง ๆ
ปัจจุบัน สิทธิหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ หรือ บัตรทอง 30 บาท ครอบคลุมการผ่าตัดรักษาโรคอ้วนสำหรับผู้ป่วยที่เข้าเกณฑ์ตามข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ เพื่อช่วยลดน้ำหนัก ลดความรุนแรงของโรคร่วม และเพิ่มคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย
โรคอ้วน ส่งผลเสียต่อร่างกาย มากกว่าแค่น้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้น
โรคอ้วน เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) หลายชนิด เช่น
- โรคเบาหวานชนิดที่ 2
- ความดันโลหิตสูง
- โรคหัวใจและหลอดเลือด
- ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ
- ไขมันพอกตับ
ผู้ที่มีภาวะอ้วนรุนแรงมักควบคุมน้ำหนักได้ยาก และในบางราย แม้จะควบคุมอาหารและออกกำลังกายอย่างต่อเนื่องแล้ว น้ำหนักก็ยังไม่ลดลงเพียงพอ จึงอาจต้องพิจารณาการรักษาด้วยการผ่าตัด
ใครบ้างที่เข้าเกณฑ์ผ่าตัด?
การผ่าตัดรักษาโรคอ้วน แพทย์จะพิจารณาจากหลายปัจจัยร่วมกัน ได้แก่
- อายุระหว่าง 18–65 ปี
- ค่าดัชนีมวลกาย (BMI) อยู่ในเกณฑ์ที่กำหนด
- มีโรคร่วมที่สัมพันธ์กับโรคอ้วน เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ หรือโรคหัวใจ
- มีความพร้อมทั้งด้านร่างกายและจิตใจ
- สามารถดูแลตนเองและเข้ารับการติดตามรักษาหลังผ่าตัดได้
ทั้งนี้ แพทย์จะเป็นผู้ประเมินเป็นรายบุคคล ไม่สามารถตัดสินจากค่าน้ำหนักหรือ BMI เพียงอย่างเดียว
ผ่าตัดไม่ใช่ทางเลือกแรก
การผ่าตัดรักษาโรคอ้วนไม่ใช่การรักษาที่ทำได้ทันที ผู้ป่วยจำเป็นต้องผ่านการรักษาด้วยวิธีมาตรฐานก่อน ได้แก่ การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการรับประทานอาหาร การออกกำลังกาย และการควบคุมน้ำหนัก ภายใต้การดูแลของทีมแพทย์อย่างต่อเนื่องเป็นเวลาไม่น้อยกว่า 6 เดือน
หากการรักษาด้วยวิธีดังกล่าวยังไม่สามารถควบคุมน้ำหนักได้ตามเป้าหมาย จึงจะเข้าสู่การประเมินเพื่อพิจารณาการผ่าตัด
ดูแลโดยทีมแพทย์หลายสาขา
ผู้ป่วยที่แพทย์พิจารณาให้ผ่าตัดเพื่อรักษาโรคอ้วน จะต้องได้รับการดูแลจากทีมสหสาขาวิชาชีพ ทั้งศัลยแพทย์ อายุรแพทย์ นักโภชนาการ และบุคลากรด้านสุขภาพ เพื่อเตรียมความพร้อมก่อนผ่าตัด รวมถึงติดตามผลหลังผ่าตัดอย่างต่อเนื่อง
การดูแลระยะยาวมีความสำคัญไม่แพ้การผ่าตัด เพราะผู้ป่วยยังต้องปรับพฤติกรรมการรับประทานอาหาร ออกกำลังกาย และติดตามภาวะโภชนาการ เพื่อให้ผลการรักษาเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อน
สิทธิบัตรทองช่วยให้เข้าถึงการรักษา
สำหรับผู้ที่เข้าเกณฑ์ตามข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ การผ่าตัดรักษาโรคอ้วนถือเป็นหนึ่งในสิทธิประโยชน์ของระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ โดยโรงพยาบาลจะเป็นผู้ประเมินความเหมาะสมและดำเนินการตามขั้นตอนที่กำหนด
หากสงสัยว่าตนเองเข้าข่ายได้รับสิทธิดังกล่าวหรือไม่ ควรปรึกษาแพทย์ประจำหน่วยบริการ หรือสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ สายด่วน สปสช. 1330 ตลอด 24 ชั่วโมง
